Vì sao phân tích kĩ thuật sẽ thất bại cay đắng? - Golden Newsletter VN

“You will never meet a rich technical analyst.”
Wall Street old adage

Trích từ ấn phẩm VI – phát hành tháng 1/2018 – Golden Newsletter Vietnam

Có thể nói, đây là bài viết Quan điểm ngược chiều chứa đựng sự phản đối lớn nhất mà chúng tôi từng làm từ trước đến nay. Với bổi cảnh thị trường giá lên (bull market) lớn nhất trong lịch sử chứng khoán Việt, không thể không nhận thấy một lớp các nhà đầu cơ non trẻ ngày ngày đang bị “thôi miên” bởi những phương pháp phân tích kĩ thuật vô cùng phi logic – hệt như cảnh tượng quen thuộc chúng tôi từng thấy nhiều năm trước.

Trong quyển sách huyền thoại của mình với tên gọi Security Analysis – 1934, ngài Benjamin Graham từng cho rằng: “Trong cuộc đời quản lý tài chính của chúng tôi, chưa bao giờ chúng tôi thấy một phương pháp nào giúp kiếm tiền nhanh chóng và dễ dàng – ngay cả ở phố Wall hay bất cứ đâu.

 Nhìn về kinh nghiệm và quan sát của chúng tôi về bao lớp thế hệ các nhà đầu cơ tự hào rằng mình là “chuyên gia đồ thị”, cũng như nghiên cứu của chúng tôi về các tấm gương “trading” nổi tiếng trên thế giới, chúng tôi cũng chưa bao giờ nhìn thấy một kẻ phân tích kĩ thuật nào giàu lên một cách bền vững cả. Tất cả những gì chúng tôi thấy đều là sự khoa trương qua lời nói và những khóa huấn luyện đắt đỏ, những kết quả quản lý danh mục đầu tư được kiểm toán (audited) ít nhất 10 năm chưa bao giờ xuất hiện như một minh chứng.

phân tích kĩ thuật

Và hơn nữa, dù số đông cá nhân Việt Nam, thậm chí cả những người lâu năm trong ngành tài chính, cũng cho rằng cần phải có sự kết hợp giữa phân tích cơ bản (PTCB) và phân tích kĩ thuật (PTKT) để thành công trên thị trường. Chúng tôi mới thể hiện một niềm tin trái chiều rằng sự kết hợp nửa vời đó sẽ chỉ đem lại kết quả tồi tệ lâu dài (!) – hệt như khi chúng ta trộn lẫn nước với dầu mỏ vậy. Vậy thì những lí do gì khiến PTKT là một công cụ phi logic cho các nhà đầu tư cá nhân?

I. Hai tiêu chí căn bản mà PTKT không thể đáp ứng

Như chúng tôi đã từng nhấn mạnh ở nhiều kỳ ấn phẩm trước, bản chất của một chiến lược đầu tư thành công chính là: (1) phải hợp lý về mặt bản chất (2) phải có sự khác biệt với đa số đám đông trên thị trường. Dù rằng hai mục tiêu trên có vẻ mâu thuẫn một cách vô lý, ngài Graham và hàng loạt học trò của ông như Buffett, Schloss, Ruane, Greenblatt, Klarman, Davis tự hào rằng sự nghiệp nhiều thập kỷ thành công của họ đều dựa trên triết lý đó. Tuy nhiên, khi nhìn nhận một cách toàn diện về PTKT, chúng tôi lại nhận thấy hai bản chất trái ngược hoàn toàn:

  • Không hợp lí về mặt bản chất:

Thứ nhất, phương pháp PTKT chỉ dùng dữ liệu duy nhất để đánh giá cổ phiếu là giá cả (price) và khối lượng (volume) thay vì sử dụng một hệ thống phân tích toàn diện về doanh nghiệp. Dữ liệu sơ sài này sẽ không thể phân biệt được một doanh nghiệp tốt với một doanh nghiệp có mô hình kinh doanh yếu kém, một doanh nghiệp lừa đảo, hay một doanh nghiệp có đội ngũ lãnh đạo trì trệ. Tất cả những gì các chuyên gia PTKT cần là giá vượt đỉnh cũ (break out) và khối lượng cổ phiếu tăng vọt mà không cần đánh giá bất cứ thứ gì khác – trái ngược hoàn toàn với các nguyên tắc kinh doanh thông thường.

Thứ hai, những kẻ PTKT cố gắng đoán thời điểm (timing) và kiếm lời đối với mọi cổ phiếu, thay vì chỉ tập trung vào một vài doanh nghiệp/lĩnh vực mà họ am hiểu (circle of competence). Từ tài chính, bất động sản đến tiêu dùng, bán lẻ, sản xuất, v.v, những cá nhân PTKT tưởng mình am hiểu mọi thứ nhưng sự thực là họ chẳng hiểu một chút nào chính xác về các ngành nghề trên.

Thứ ba, những kẻ sử dụng PTKT luôn có tư duy liên tục mua bán, sử dụng đòn bẩy và kiếm lời ngắn hạn thay vì kiên nhẫn chờ đợi những cơ hội tốt nhất và chờ đợi cho sự phát triển của công ty. Bất cứ nhà đầu tư từng trải và lí trí nào cũng hiểu rằng những cơ hội tốt nhất đều đến rất hiếm hoi, và việc chờ đợi (waiting) là tất yếu. Cũng giống như trò chơi Poker vậy, một tay chơi khôn ngoan sẽ không bao giờ cố gắng chiến thắng mọi ván bài, vào mọi lúc cả.

Cuối cùng, tư duy gốc của PTKT là đi theo xu hướng, phụ thuộc vào thứ mà họ gọi là dòng tiền thay vì có tư duy độc lập và thiết lập biên an toàn (margin of safety) cho bản thân. Khi thứ “dòng tiền” trên đảo chiều bất ngờ do các hiện tượng vĩ mô hoặc các đợt margin call, những kẻ PTKT nghĩ rằng mình sẽ tháo chạy trước kẻ khác đều sẽ nhận lấy kết quả thua lỗ tồi tệ. Bởi vì kẻ nào là kẻ mua vào khi tất cả “dòng tiền” trên đều rút ra?!

phân tích kĩ thuật

  • Không có sự khác biệt:

Thoạt nhìn, PTKT là một phương pháp vô cùng đơn giản, dễ tiếp thu, và có thể hiện thực hóa lợi nhuận nhanh chóng – thậm chí là trong vòng vài ngày. Vì lí do đó, đây là thứ các môi giới, công ty chứng khoán và các trader ngắn hạn rất ưa thích khi diễn giải cho các cá nhân “khờ dại” mới tham gia, đặc biệt là các bạn sinh viên. Nhưng cũng chính vì lí do này, đây là trò chơi mà mỗi người chơi rất khó để có được lợi thế cạnh tranh – trừ khi anh ta khác hẳn với đám đông.

Trong khi 90% cá nhân, môi giới và các chuyên gia PTKT ngày ngày đang cố gắng chọn lọc cổ phiếu dựa trên các mẫu hình PTKT như “chiếc cốc”, “vai đầu vai”, “hai đáy”, “hai đỉnh”, v.v, họ không hiểu rằng khi quá nhiều người cùng nghiên cứu một mô hình, chính họ sẽ tác động lên giá, dẫn đến họ sẽ phá vỡ chính mô hình đó. Đây là thuyết phản ánh (reflexivity) của ngài George Soros viết trong tự truyện của mình, thể hiện sự tương quan giữa giá cả và con người, dẫn đến con người lại tiếp tục tác động đến giá, và kết cục là các mô hình dự đoán đều bị phá vỡ.

Cuối cùng, vì bản chất mà PTKT vốn dựa trên, mục tiêu đầu tư sẽ đơn thuần là việc kiếm lợi trên cơ sở một kẻ khác sẽ bị thua lỗ: một “kẻ khờ khạo” mua vào khi ta bán ra ngay đỉnh cao. Tóm lại là một trò “zero-sum” game không hơn không kém. Ngược lại, một nhà đầu tư giá trị thuần chủng sẽ hưởng lợi bền vững từ sự phát triển của doanh nghiệp mà anh ta nắm giữ – với EPS và cổ tức ngày càng tăng trưởng qua thời gian.

II. Vì sao cả sự kết hợp nửa vời giữa cơ bản và kỹ thuật cũng sai lầm?

Như chúng tôi đã đề cập, tư duy sai lầm về việc kết hợp giữa PTCB & PTKT này phổ biến đến mức bất cứ ai nghe đến đều thoạt nhận thấy hợp lí. Chúng tôi cho rằng có hai lí do khiến mọi người nghĩ rằng sự kết hợp này sẽ thành công: một, PTCB giúp họ lựa chọn cổ phiếu tốt, có nhiều tiềm năng cho sự tăng giá; hai, PTKT giúp họ chọn thời điểm, từ đó mua thấp bán cao một cách dễ dàng.

Song đáng buồn thay, theo quan sát nhiều năm của chúng tôi, thứ mà một nhà đầu tư “nửa vời” như trên nhận được, lại là một kết quả hoàn toàn trái ngược:

  • Mua sai một cổ phiếu tệ hại

Dù nghĩ rằng mình hiểu về các yếu tố cơ bản của một doanh nghiệp, nhưng sự thực là kẻ kết hợp nửa vời hầu như không hiểu/hoặc hiểu sai về mô hình kinh doanh hoàn toàn, do thời gian mà anh ta bỏ ra nghiên cứu quá ít. Thay vào đó, anh ta lại quyết định mua dựa trên tín hiệu kỹ thuật ngắn hạn thay vì am hiểu về giá trị thực của doanh nghiệp.

Hơn nữa, một kẻ kết hợp nửa vời không hề có biên an toàn (margin of safety) khi quyết định đầu tư để bảo vệ khỏi những biến động bất thường trong tương lai. Những nhà đầu cơ tin rằng mình có thể cắt lỗ bằng các tín hiệu kỹ thuật sẽ phải suy nghĩ lại với những trường hợp “trắng bên mua” mà chúng tôi từng nhìn thấy nhiều năm qua. Những gì họ nhận lại là những “mẩu giấy” với mô hình kinh doanh yếu kém và định giá cao ngất ngưởng, như trường hợp của TTF, JVC, BII, DRH, CDO,…

  • Bán sớm một cổ phiếu tốt

Mua sai doanh nghiệp là một sai lầm đáng kể. Song trên quan điểm của chúng tôi, việc bán sai (hay bán sớm) một cổ phiếu lại là sai lầm nghiêm trọng hơn hẳn – xét đến chi phí cơ hội khổng lồ mà một nhà đầu cơ bỏ qua chỉ vì tầm nhìn của anh ta hạn chế.

Nhiều năm qua, chúng tôi từng chứng kiến rất nhiều cổ phiếu tiềm năng được bán ra với định giá rẻ mạt so với tiềm năng tăng trưởng bởi các chuyên gia đồ thị kỹ thuật (chartists) chỉ vì chúng đã tăng 30%, hay 50% về giá. Nhiều đọc giả sẽ phản đối với tư duy rằng: “Bạn không thể sai khi chốt lời một cổ phiếu.” hay là “Không nên quá tham lam khi nắm giữ.”

Đối với chúng tôi, những quan điểm như vậy chỉ chứng minh rằng người đó chưa hiểu về ngành, lợi thế cạnh tranh và chiến lược tăng trưởng của một doanh nghiệp. Thử nhìn về chuỗi tăng vốn hóa thị trường kinh ngạc của VCS, PTB, MWG, PNJ, VNM, … mới thấy chi phí cơ hội cho ranh giới giữa sự giàu có và sự thiếu thốn mờ nhạt như thế nào.

Điều này có thể giải thích do sự hiểu biết hạn chế của một nhà đầu cơ theo trường phái kết hợp PTCB + PTKT về giá trị thực của một doanh nghiệp – bao gồm suất sinh lợi, tiềm năng tăng trưởng và các giá trị vô hình khổng lồ của một doanh nghiệp bao gồm thương hiệu, đội ngũ quản trị, lợi thế về quy mô, sản phẩm đặc thù. Tất cả những gì anh ta cần là một khoản lời ngắn hạn, để rồi anh ta tiếc nuối khi các cổ phiếu trên tăng nhiều lần sau đó như những chiếc “túi mười gang” (ten-baggers) mà ngài Peter Lynch ưa thích.

Do sự hiếm hoi của một cơ hội tốt, xác suất mà một nhà đầu cơ kỹ thuật bán đi một cổ phiếu tốt và mua nhầm phải một cổ phiếu tệ hại là rất cao. Chúng tôi cho rằng đây là lí do chính yếu khiến chúng ta dường như không bao giờ thấy một người theo trường phái kĩ thuật giàu lên một cách bền vững. Họ thường xuyên thực hiện hành vi mà ngài Peter Lynch gọi là: “Bán đi cổ phiếu tốt và mua thêm cổ phiếu yếu kém giống như việc bạn cắt những cành hoa đi và tưới nước thêm vào cỏ dại vậy.”

phân tích kĩ thuật

III. Đâu mới là phương pháp đúng đắn?

Không thể phủ nhận, chính một thành viên trong đội biên tập S.A.F.E chúng tôi – Skopos, đã từng phạm sai lầm nghiêm trọng khi khởi đầu bằng phương pháp phân tích kĩ thuật. Phải mất nhiều năm để anh ta chấp nhận từ bỏ thói quen tư duy ngắn hạn và thay đổi cách nhìn nhận về cổ phiếu như một người chủ doanh nghiệp.

Như chúng tôi đã trả lời một đọc giả trong mục Thảo luận gần đây (link: https://newslettervietnam.com/discussion-topics/y-kien-ve-phan-tich-ki-thuat/), nếu ai tin vào PTKT và đang sử dụng thành công thì hãy tiếp tục đi, chúng tôi không hề có ý kiến gì cả. Luôn có những người người đầu cơ thông minh cũng như đầu cơ sai lầm vậy. Chúng tôi chỉ muốn đứng lên như một quan điểm độc lập, dám nói lên sự thật để các nhà đầu tư cá nhân mới, hoặc các bạn sinh viên trẻ còn đang băn khoăn giữa các phương pháp sai lầm.

Ở đây, chúng tôi muốn kết lại bải viết Quan điểm ngược chiều mà chúng tôi tâm huyết nhất từ trước đến nay bằng ba bài học lớn mà chúng tôi đã từng nhấn mạnh nhiều lần:

(1) Một phương pháp thành công, nhất thiết phải hợp lí về mặt bản chất, và phải khác biệt với số đông trên thị trường. Bởi vì công việc đầu tư thành công yêu cầu đức tính chăm chỉ để lọc ra hàng trăm cơ hội và đức tính kiên nhẫn để chờ đợi đúng cơ hội tốt nhất, cũng như chờ đợi để doanh nghiệp phát triển qua thời gian.

(2) Nguyên tắc tối thượng trong đầu tư chính là biên an toàn (margin of safety). Những người kết hợp giữa phân tích kĩ thuật và cơ bản khi mua bán cổ phiếu sẽ chỉ nhận lại kết quả tồi tệ, do anh ta không hiểu rõ về giá trị thực của một doanh nghiệp, dẫn đến quyết định sai lầm khi mua sai một cổ phiếu tệ hại, hoặc bán quá sớm một doanh nghiệp đầy triển vọng.

(3) Đầu tư thành công sẽ không giống như việc vẽ ra các đồ thị vô nghĩa, lập ra những công thức máy móc hay những mô hình toán học đầy phức tạp như mọi người nghĩ rằng nó phải như vậy. Thử hỏi nếu thị trường niêm yết đóng cửa ngày mai, hoặc đột nhiên thế giới doanh nghiệp của bạn là những công ty tư nhân – liệu bạn có thể vẽ ra các đồ thị để quyết định mua hay không? Bởi vì cũng như đoạn văn kết luận huyền thoại của ngài Graham đã viết trong quyển The Intelligent Investor, 1949: “Đầu tư sẽ luôn thông minh nhất khi nó giống như việc kinh doanh nhất”.

Investing most intelligent

Filologos

TGN_Filologos

Tổng biên tập, Cố vấn đầu tư cao cấp
filologos@newslettervietnam.com

View all posts

3 comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *

  • PTKT là nghiên cứu trước cả trăm năm rồi mà! Họ áp dụng và thành công thì mới được nhiều người xài! Với nó cho ta có những điểm vào lợi thế hơn!

  • Chào S.A.F.E Team,
    Tôi là một độc giả khả thích những bài viết của các bạn, có thể nói rằng tư duy đầu tư của các bạn rất tốt và tôi thực sự đã học được rất nhiều điều từ Tạp chí.
    Tuy vậy, khi đọc quan điểm của các bạn thì tôi có vài điều phản đối trên lập trường xây dựng để những người đọc đến sau có thể tham khảo:
    1) Không biết liệu các bạn đã nghiên cứu kỹ để đủ hiểu bản chất của PTKT chưa? Thực tế không phải lúc nào trader cũng mua khi giá breakout kèm volume tăng vọt. Các mô hình kỹ thuật nói riêng và “Fractal” trong PTKT nói chung đều ẩn chứa quá trình diễn biến tâm lý và hành động giá đằng sau nó. Ví dụ: mô hình “đáy tròn” là quá trình tâm lý “hoảng loạn, chán nản, nghi ngờ, lạc quan, tham lam” liệu các bạn có biết không? Vì tôi thấy các bạn đánh giá về mô hình kỹ thuật giống như một dạng mê tín nên có chút khúc mắc.
    2) Thứ hai, bản thân tôi đang kết hợp PTCB với PTKT, mua cổ phiếu tốt khi giá thấp và tận dụng những nhịp pullback, correction để mua thêm với giá hời hơn (dù biết là biên an toàn là một khái niệm hay, nhưng tôi hoàn toàn có thể dùng PTKT để mua cổ phiếu với giá rẻ khi có nhịp điều chỉnh). Và một sự thật là mọi cổ phiếu dù tốt đến mấy thì cũng không thể uptrend mãi được (do chu kỳ kinh tế, như các bạn biết). Như vậy nếu biết rằng cổ phiếu tôi ưa thích sắp vào downtrend trong 6 tháng, tôi sẽ không vội mua vào mà sẽ gửi tiết kiệm, chờ cổ phiếu tạo đáy rồi mua tiếp để đỡ lãng phí chi phí cơ hội.
    3) Mặc dù hâm mộ Ngài Buffett, nhưng tôi cho rằng việc nắm cổ phiếu bất chấp mọi cuộc khủng hoảng là một điều mà nhà đầu tư cá nhân không nên làm theo. Giả dụ năm 2008 giá cổ phiếu Amazon giảm từ 100 USD về 50 USD, tôi sẽ bán Amazon ngay lập tức, nếu biết rằng năm 2018 giá cổ phiếu này lên 1000 USD tôi vẫn bán, vì chuyện đó sẽ xảy ra ở tương lai, tôi cứ việc bán cổ phiếu đi và chờ 1 năm sau mua lại. Khoản tiền trong một năm đó có thể làm được nhiều việc sinh lời khác.

    Bình luận chỉ mang tính xây dựng và đóng góp quan điểm đa chiều, không có ý khiêu khích hay gì khác.

Đặt mua ấn phẩm

error: Content is protected !!